Psychosociale behandeling

Lees hier meer over de psychosociale behandeling en begeleiding van eetstoornissen.

Psychoeducatie

Start zo snel mogelijk na de diagnose met voorlichting en psychoeducatie voor de cliënt en diens naasten. Dit kan al voordat begonnen wordt met de behandeling. Deel stapsgewijs informatie over wat de ziekte inhoudt, welke behandeling wordt ingezet en wat de effecten op het dagelijks leven kunnen zijn. Trek hier voldoende tijd voor uit.

Op de website Thuisarts.nl vind je de patiënteninformatie over eetstoornissen, afgestemd op de zorgstandaard. Naasten en patiënten vinden op First EET kit alle informatie voor Eerste Hulp bij eetstoornissen.

Zelfmanagement

Inzicht, motivatie en vaardigheden om zelf een actieve rol op zich te nemen in het herstelproces kunnen door de aard van de problematiek (tijdelijk) beperkt zijn. Tegelijkertijd is het voor herstel essentieel dat de cliënt begrijpt en aanvaardt dat hij zelf aan de slag moet. Belangrijke onderdelen om zelfmanagement in de praktijk te brengen zijn:

• Het opstellen van een individueel zorgplan. Hierin wordt onder andere het behandeldoel (van zowel cliënt als professional) beschreven, welk zorgaanbod als eerste ingezet wordt en wanneer en hoe dit geëvalueerd wordt. Ook de rol van naasten wordt hierin beschreven.

• Het opstellen van een signaleringsplan om crisissituatie te voorkomen. Dit inventariseert signalen die duiden op terugval, verslechtering of toename van gedrag dat verdere schade toebrengt, en acties die daarop moeten volgen.

• Aandacht voor zelfzorg. Werken aan een gezonde zelfwaardering, gezond gedrag en ontwikkeling van interpersoonlijke vaardigheden kunnen de individuele weerbaarheid vergroten.

Eerste stap interventies

Eerste stap interventies hebben tot doel het ziekte-inzicht te vergroten, bewustwording op gang te brengen en de motivatie te vergroten. Als iemand nog niet verwezen wil of hoeft (te) worden kunnen de volgende eerste stap interventies overwogen worden:

• Verwijzing naar zelfhulpboek, apps, eHealth of zelfhulpgroep, eventueel begeleid door ervaringsdeskundigen. Zie het steun en support document voor organisaties en informatiebronnen.

• Voedingsmanagement door een diëtist gespecialiseerd in eetstoornissen.

Voor jonge mensen met anorexia nervosa is brede consensus dat de eerste stap interventies overgeslagen moeten worden vanwege de ernst en complexiteit van de stoornis.

Psychiatrische co-morbiditeit

Multimorbiditeit, een combinatie van verschillende psychiatrische (en fysieke) aandoeningen, komt veelvuldig voor bij mensen met een eetstoornis, Comorbiditeit vergroot het risico op langdurige, ernstige klachten en verminderd dagelijks functioneren.

Er is weinig bekend over de effectieve behandeling van een eetstoornis waarbij tevens sprake is van een of meerdere comorbide stoornissen. Meer intensieve en gepersonaliseerde zorg lijkt noodzakelijk. Ook lijkt het belangrijk als eerste aandacht te hebben voor eetstoornissymptomen. Verder is een transdiagnostische benadering aan te bevelen die gericht is op onderliggende processen en psychologisch welbevinden, zoals de aanpak van negatieve emoties en het bevorderen van zelfacceptatie.

Een specifieke comorbide aandoening waarvoor aanpassingen in de behandeling noodzakelijk zijn, is autisme. Autisme gaat vaak samen met anorexia nervosa en ARFID. Hierbij past een flexibele en individuele aanpak beter dan de standaardzorg.

Luister ook deze podcast 'Dubbele Diagnose: een eetstoornis gaat over meer dan alleen eten en niet eten' uit de 10-delige podcastserie First EET cast

Psychologische en psychotherapeutische behandelingen

Voor de aanpak van een beginnende eetstoornis zijn verschillende effectieve methoden beschikbaar. Deze staan beschreven in de Zorgstandaard Eetstoornissen. Hier vind je ook informatie over de behandeling en begeleiding van ernstige en langdurige eetstoornissen.

Anorexia Nervosa

• Bij kinderen en adolescenten met anorexia nervosa is familie-gebaseerde behandeling (FBT) de standaard, waarin ouders intensief betrokken worden.

• MANTRA (Maudsley Model of Anorexia Treatment for Adults) is een veelbelovende behandeling waarvan de effectiviteit bij (jong)volwassenen met anorexia nervosa is vastgesteld en die in de praktijk ook bij kinderen en jongeren wordt toegepast.

Boulimia Nervosa en Eetbuistoornis

• Bij kinderen en adolescenten met boulimia nervosa en de eetbuistoornis is FBT of een andere vorm van systeemtherapie gewenst.

ARFID

• Voor ARFID is nog geen behandeling opgenomen in de Zorgstandaard eetstoornissen, maar lijkt CGT het meest geschikt.

Eetstoornis

• Bij kinderen en jongeren met een eetstoornis kan ook (een aangepaste vorm van) CGT zoals CBT-E of Adolescent Focused Therapy ingezet worden. Omdat de meeste studies onder volwassenen zijn uitgevoerd is het bewijs van de effectiviteit van CGT voor kinderen en jongeren met een eetstoornis minimaal.

• Interventies gebaseerd op de zogenoemde third wave CGT-therapieën zoals schematherapie, Acceptance and Commitment Therapy, Dialectical Behaviour Therapy en Compassion-Focused Therapy waarin acceptatie, mindfulness en persoonlijke waarden centraal staan, worden (nog) niet aanbevolen in de huidige zorgstandaard. Op individueel niveau kan zo’n interventie eventueel naast een standaardbehandeling worden aangeboden.

In aflevering 2 van de 10-delige podcastserie First EET cast bespreken we samen met diëtiste Arwa Badran en hoogleraar eetstoonissen Eric van Furth hoe het precies zit met support en behandeling voor mensen met een eetstoornis.

Overbrugging

Vanwege de wachtlijsten kun je overbruggingszorg opstarten. Het belangrijk om in deze overbruggingsfase een goede band te behouden met de cliënt en zijn of haar systeem. In de overbruggingstijd is een aantal opties:

• de oudergroep Eerste Hulp bij Eetstoornissen

• de inzet van een ervaringsdeskundige buddy

• Op de website van het Eetstoornissen netwerk vind je alle inloophuizen, eerstelijnsbehandelaren, behandelcentra en instellingen die zich hebben gespecialiseerd in eetstoornissen.

• De First Eet Kit biedt toegankelijke informatie over eetstoornissen bij jongeren.

• De K-EETi advieslijn kan dagelijks gebeld worden voor adviezen en overleg over cliënten met een eetstoornis.

• Verwijs cliënten naar 99gram.nl en Proud2Bme: de grootste Nederlandse online hulpsite voor cliënten met eetproblematiek.

• Tijdens de overbruggingsfase kun je ook verwijzen naar GZ-psychologen, systeemtherapeuten en diëtisten (aangesloten bij het Voedings Interventie Eetstoornissen (VIE) netwerk) die kennis hebben over eetstoornissen.

• Adviseer of benader inloophuizen voor eetstoornissen. Deze organisaties worden door vrijwilligers en ervaringsdeskundigen gerund. Vaak organiseren ze informatieavonden voor cliënten en naasten.

In het steun en support document vind je organisaties en informatiebronnen voor professionals, cliënten en hun naasten. Download de PDF.

Refeeding

Houd rekening met het risico op het optreden van het refeedingsyndroom. Dit risico is het grootst in de eerste 2 weken na de start van het hervoeden met een piek in de eerste 72 uur. Betrek altijd een medisch professional bij een vermoeden van het refeedingsyndroom.

Lees meer over refeeding

Keuzehulp

De Keuzehulp Eetstoornissen ondersteunt professionals met een concreet advies voor behandeling en begeleiding, gebaseerd op de inhoud van de Zorgstandaard Eetstoornissen.